Zomerproject St. Pauls

Het zomerproject van de Schola Liturgica was dit jaar in Londen, in St. Paul’s Cathedral. Een beroemde naam, dus het was geen wonder dat het aantal deelnemers al snel voldoende was. Er was zelfs een wachtlijst!
In de aanloop naar het project werd intensief gerepeteerd, zoals gebruikelijk. Er werd hard gewerkt, ook aan stukken die helaas niet op het definitieve programma terechtkwamen, zoals de Mis voor koor en twee orgels van Vierne en het prachtige motet Like as the hart van Howells. Het aantal zangers was relatief groot (38), wat natuurlijk alles te maken had met de enorme ruimte die deze kathedraal biedt. Keerzijde van zo’n groot aantal mensen is dat pas bij de eerste repetitie in Londen het koor helemaal compleet was.
london-04

Hoewel Evensong pas om 17.00 uur begint, begon de repetitie de eerste dagen al vroeg in de middag. Zodoende kreeg je meteen een goede indruk van het dagelijks leven rond de kathedraal tijdens de lunchpauze: veel keurig geklede mensen die in de open lucht aan het lunchen waren. Ook de harde werkers in the City hebben ontspanning nodig!
In tegenstelling tot de situatie bij andere kathedralen is de repetitieruimte niet boven, maar ónder de kerk. Je kwam er met een speciale sticker die als entreebewijs gold. De ruimte had wél ramen, maar die konden niet open; na een uurtje zingen was het dus al behoorlijk warm. Gelukkig waren koel water en desgewenst het assortiment van de refectory in de buurt!
london-05
Met het oog op een optimale koorklank werd al direct de opstelling in het koor verrassend gewijzigd. We stonden in koppels van twee per stemsoort. Dat was wel even wennen, maar na een dag zingen wist je niet beter. Het in- en uitlopen kwam natuurlijk ook de eerste dag aan de orde. Het bleef een hele toer om je bij de voorbereiding van de haakse bocht niet te laten afleiden door het patroon in de vloertegels. Die vroegen namelijk om een riante s-bocht, zoals bij het peloton dat uitwaaiert in een wielerkoers.

london-01
Het koor werd muzikaal ondersteund door een collectief aan musici: allereerst natuurlijk Geke en Sjouke, die ons met vriendelijke, maar strakke hand door het repertoire leidden. Vervolgens twee vrouwelijke precentors, die elkaar afwisselden, soms zelf tijdens één dienst; tenslotte drie organisten. Na Katherine, de vaste kracht tijdens de zomerprojecten, kregen we op zaterdag steun van haar leerling Graham (deskundig, maar qua registratie wat aan de voorzichtige kant) en op zondag van Rachel, die wel vaker achter de klavieren in St. Pauls zit. Dat bleek niet alleen uit de soepele begeleiding, maar ook uit opmerkingen over de details in de orde van dienst. Geïnspireerde routine, zou je kunnen zeggen.

london-02
Het repertoire van deze week bevatte onder andere de Canticles van Fawcett. Geke had ze via You Tube leren kennen en de componist gevraagd naar de uitgave. Die bleek er pas te komen als een koor deze muziek wilde uitvoeren. Eén en één is twee, dus dat verklaart de aanwezigheid van de componist bij de eerste uitvoering van zijn werk door een ander koor dan dat van hemzelf. Hij was zichtbaar verheugd en bedankte het koor hartelijk voor de genomen moeite.
De week vloog voorbij en werd besloten met een goed gevulde zondag. Om 8.30 waren we al aan het repeteren voor de Mattins (10.15) en de Eucharist (11.30). Deze laatste dienst werd gevierd in het schip, waar tot onze verbazing geen meubilair voor het koor aanwezig is. Drie rijen stoelen onder de koepel (dome in het jargon), geen lessenaars voor de muziek en een opstelling opzij van het altaar, in plaats van er achter. Maar goed, daar doe je het ook niet voor. Bij muzikale ondersteuning van de liturgie mag je wel je plaats weten!
Alle diensten waarin wij zongen, waren goed bezocht. Zowel bij Evensong en Mattins als bij de Eucharist zaten er tientallen mensen in het koor en in het schip, die betrokken meededen met zitten, staan en zingen. Dat maakte ook dit project weer een dankbare ervaring! Op naar het volgende !

[whohit]-2015 Verslag St. Pauls-[/whohit]

2014 Norwich jaarwisseling

Waarom?
norwich-03
Waarom is het toch zo moeilijk om ‘nee’ te zeggen tegen de winterweek van Schola Liturgica?
Het is opvallend: zangers die een keer mee gingen naar een Engelse stad in de periode rond de jaarwisseling, zie je wel héél vaak terugkeren. Is hier sprake van een verslaving?
Komt het door de prachtige kathedralen, waar je een volle week alle diensten mag zingen?
Is het die stapel afwisselende muziek? Of het dagritme van ’s morgens ‘iets leuks doen’, ’s middags repeteren en een Evensong zingen en ’s avonds de gezelligheid van de groep zangers? Voel je het warme welkom dat de Schola Liturgica telkens ontmoet in de kathedraal? Zijn het de mooie en interessante steden in Engeland? De sfeer van de eeuwenoude en nooit onderbroken traditie? Of is het toch de aanstekelijke hartstocht Geke en Sjouke voor de mooie en muzikale Anglicaanse liturgie?
Ach, wat maakt het ook uit… Noem het gerust verslavend; het is een heel mooie verslaving en je doet er niemand verdriet mee.

norwich-04
Van 27 december 2014 t/m 2 januari 2015 zong een projectkoor van Schola Liturgica weer in Norwich Cathedral. En het was weer een bijzonder aangename week.
Ook hier de waarom-vraag?
Om de prachtige kathedraal, gebouwd vanaf eind 11e eeuw met een hoge toren uit de 15e eeuw, met nog resten van het vroegere klooster.
norwich-05
Om de fantastisch mooie en fantasievolle ‘bosses’: de versierde sluitstenen van de boogconstructies in het dak van de kerk en de kooromgang. Prachtige taferelen uit het oude- en nieuwe testament. Met als bijzonderheid de ‘greenmen’: oude heidense, woeste koppen met plantengroei uit mond en neus om boze geesten te verjagen. Een leuk spel om ze te zoeken!

Om de stijlvolle songschool, die in 2000, samen met de refectory, aan de kathedraal is toegevoegd op de fundamenten van de oude kloostergangen.

Om de precentor, die koor en dirigenten op de proef stelde door bij de eerste Evensong direct na het Credo ‘The Lord be with you’ in te zetten. “Even zien of ze bij de les zijn”, dacht hij kennelijk. Tijdens de Eucharist op nieuwjaarsdag zette hij de aanvangswoorden voor het eucharistisch gebed/prefatie zingend in. Alleen de gesproken versie was gerepeteerd, maar Geke ving het behendig op door met handgebaren de toonhoogte aan te geven. ‘Be alert in Norwich!’

Om de mis van Ton de Leeuw op zondag 28 december. Een mis van een Nederlandse componist in een Engelse kathedraal.
Om de tweede Eucharist in deze week: ook op 1 januari!
norwich-01
Maar ook om de prachtige stad Norwich met zijn middeleeuwse straten en mooie hoekjes, met zijn interessante geschiedenis, ooit Engelands 2e stad. Groot geworden door wolindustrie en -handel, tot ontwikkeling gebracht door experts uit de Lage Landen. En met het mooie kasteel dat de stad domineert, nu een interessant museum.
norwich-03
Maar vooral: om de combinatie van muziek, historie en de gezelligheid van een groep gelijkgestemden tijdens een heel donkere week.
Volgende jaarwisseling….? York! Here we come!

Immie Klaver

2015 Studiedag Evensong (31 januari)

workshop-04
Wat doe je als je op 31 januari jarig bent er een aantrekkelijke studiedag Evensong is? Je stuurt je vrouw en je zus naar de studiedag, zodat ze eindelijk aan den lijve kunnen ondervinden wat dat nou is, zingen in een Evensong. En dat ook nog onder deskundige leiding van Katherine Dienes. Zélf trek je een eigen plan en zorgt ervoor dat je familie in alle rust aan de studiedag kan deelnemen. Dat er dan ook nog ter ere van jouw verjaardag Happy birthday wordt gezongen door bijna 60 enthousiaste zangers, terwijl je er zelf niet bij bent, is jammer, maar helaas.

De deelnemers waren zelfs uit delen van het land gekomen waar die ochtend sneeuw lag, maar vrijwel iedereen was op tijd om te beginnen aan de warming-up. Katherine nam daarvoor ruim de tijd en had weer amusante tongbrekers verzonnen, zoals de Popocatepetl met de medeklinkers in wisselende volgorde, totdat je uitkwam bij copper bottom kettle. Tussen de oefeningen door kwam ook nog wat anatomie van het harde en zachte gehemelte langs, afgewisseld met het middenrif en de mondopening, die bij het zingen eigenlijk niet groter hoeft te zijn dan de dikte van één vinger. Het inzingen werd afgesloten met de nabootsing van de klank van vuurpijlen (fireworks in het jargon), wat in geval van tijdgebrek op zichzelf al voldoende is om in te zingen.

Daarna begon het eigenlijke werk. Hymn 351 werd gezongen zoals gebruikelijk in Engeland. Couplet 1 en 5 eenstemmig, de andere in de zetting (harmony). Daarbij moet wel worden vermeld dat de eenstemmigheid van de laatste strofe werd verfraaid door een bovenstem. Bij het instuderen daarvan kregen we en passant ook nog tips voor het zingen from scratch: let op de toonsoort en de belangrijke tonen daarbinnen (do en sol; tonica en dominant) én onthoud de hoogte van de noten die je al eerder hebt gezongen.

workshop-03

Katherine vertelde dat Bairrstow een van haar favoriete componisten is en dat ze daarom zowel de Canticles als de anthems uit zijn composities had gekozen. Bij het eerste doorzingen bleek de ondersteuning van het orgel (vakkundig bespeeld door Mattijs de Vreugd, vandaag met Gerrit de Vries als registrant) een factor van betekenis te zijn. Slim bedacht was de volgorde van studie: we begonnen met het Glory van het Magnificat, omdat daarin enkele muzikale thema’s staan die je bij het zingen van het eigenlijke Magnificat aangenaam bekend voorkomen. Minder aangenaam was de verrassing van de verdeling van de grote groep deelnemers in Dec. en Cant. Partijgenoten die nét aan elkaar waren gewend en hadden geconstateerd wat ze aan elkaar hadden, werden nu definitief uit elkaar gehaald. Dat maakte de rest van de dag voor sommigen (in)spannender dan eerder.

Desondanks gingen we moedig verder en toen de lunchpauze aanbrak (na ruim twee uur ononderbroken zingen!) was er al heel wat bereikt: de Canticles, Hymns en de Preces waren grondig doorgenomen. De vaart zat er goed in, maar toch was er voldoende tijd om te genieten van de culinaire overvloed die ons werd voorgezet: twee soorten soep, meerdere soorten brood, heerlijk beleg, koffie, thee, melk , sap en een grote keuze aan fruit. Minstens drie sterren waard!

Klokslag 13.00 ging de workshop weer door. We maakten kennis met Though I speak with the tongues of men, een mooie bewerking van highlights uit 1 Kor. 13 en daarom een aanrader voor huwelijksdiensten. Opvallend aan de tekst is dat niet wordt gesproken van ‘love’, maar van ‘charity’. De achtergronden daarvan kwamen niet aan de orde; het ging om de noten: goed zingbaar, geen extreme hoogten of diepten, ruimschoots éénstemmigheid, tweestemmigheid en bescheiden vierstemmigheid, tekstplaatsing bijna overal gelijktijdig, behalve op het punt waar de tekst now I know in part vraagt om uitbeelding op verschillende momenten. Grappig is dat in part in het Engels ook ‘per partij’ kan betekenen en dus ook dáárom al om aparte plaatsing vraagt…
workshop-01

Bij het doornemen van de Responses liet Katherine haar grote ervaring met dit soort repertoire blijken in verrassende adviezen: Don’t listen to the priest, but concentrate on what is to come. Ze liet aan het eind van een regel stoppen en direct de volgende koorinzet zingen; na de eerste keer doornemen zong ze een willekeurige regel van de voorzang, zodat ze het koor trainde in alertheid en flexibiliteit: wat moet nu ons antwoord zijn?

En hoe het ook ging, de reactie was steeds positief: well done, good! Daarna op een aangename manier corrigerende opmerkingen en opbouwende kritiek. Klap op de vuurpijl daarbij was dat Katherine de lijst met muziektermen die Sjouke had gemaakt, op een bijzondere manier gebruikte. De lijst was bedoeld om de deelnemers snel de betekenis van bepaalde vreemde Engelse muziektermen te laten opzoeken, maar Katherine probeerde zoveel mogelijk het Nederlandse jargon te gebruiken. Sinds de workshop zal ze ongetwijfeld in Guildford pronken met termen als ‘kwartnoot-met-punt’ en ‘achtste rust’.

De tijd vloog! De theepauze kwam al in zicht toen we begonnen aan het doornemen van de psalm. Als je dat nog nooit eerder had gedaan, was dit een sprong in het diepe: roeien met de riemen die je hebt! Helaas was de tekst van deze middellange psalm (17 verzen) niet helemaal correct in het muziekboekje terechtgekomen, zodat er ter plekke ook nog wat moest worden verbeterd. Uiteindelijk klonk de psalm correct, maar wat aarzelend.

Ook Katherine had door dat de theepauze eraan kwam, dus mochten we daaraan pas beginnen als de anthem I sat down was doorgenomen en nog één keer het Magnificat foutloos was gezongen. Dat lukte, en de beloning was smakelijk: echte scones, met jam en cream. Uiteraard met een jolly cup of tea!
workshop-02[wpdevart_like_box profile_id=”” connections=”6″ width=”300″ height=”550″ header=”0″ locale=”en_US”]

De dag werd besloten met een Evensong. Het gehele ingestudeerde programma kwam langs, in een bijna Engels tempo. Voorganger Hans Ruijter had de lezingen voor de zondag gekozen, die in het Nederlands werden gelezen, evenals de voorbede. Verder was de Evensong geheel in het Engels, waarbij Katherine niet alleen als dirigent fungeerde, maar ook als precentor. Over multi-tasken gesproken!
De toehoorders –onder wie de inmiddels gearriveerde jarige- waren onder de indruk van de dienst, maar ook van de kwaliteit van de geboden muziek. Wat kun je in één dag veel bereiken!
Ton Tromp

2010 York

Zaterdag 29 mei om half drie werden we verwacht bij de South Door van York Minster. Ik zat al een poosje in de Minster en had al verschillende bekende gezichten gezien.
Sjouke haalde ons op en via een nauw wenteltrapje moesten we naar boven, waar de koren oefenen bij een vleugel. We zongen er lustig op los, in toom gehouden door Geke.

Na een uur moesten we onze toga’s aantrekken, met witte col, gingen naar beneden om in de “Quire” te zingen, maar vooral ook om te de kunst van de processie machtig te worden. Eerst de verger met een crucifer, daarna wij in twee rijen achter elkaar, onze plaatsen innemen in de koorbanken en weer zingen, wat klonk dat mooi, wat een accoustiek!

Tussen de repetitie en de Evensong gingen we weer naar boven waar maar twee toiletten waren voor 40 mensen, dat was zo nu en dan geduld oefenen. Naar beneden- opstellen-een gebed voor het begin in de achtergang en toen kwamen we in actie.Het zingen ging goed, onze precentor was Richard Sheppard, die zelf ook veel prachtige koormuziek geschreven heeft. Ik herkende hem van de B.B.C. serie die een paar jaar geleden uitgezonden is over York Minster.

Wij zongen deze eerste Evensong twee psalmen, de responses van Aylward het magnificat en het nunc dimittis van Herbert Brewer in D en Wesley “Blessed be the God and Father”.
Na afloop werd het voor een aantal %mensen ingewikkeld want hun bagage moest nog worden in gecheckt in de Park Inn de accommodatie waar de meeste koorleden verbleven die nacht. Om 6.30 werden we echter al weer verwacht in een Indisch restaurant waar we gezamenlijk zouden gaan eten. Het was een zeer geanimeerde en gezellige avond, je ontmoet elkaar dan weer op een heel andere manier.

Op zondagmorgen gingen veel zangers naar de Eucharist in de Minster, er zouden 14 nieuwe priesters worden “ordained”. De dienst duurde lang en het “eigen” kathedrale koor zong maar weinig. Ik (en anderen met mij) had er meer van verwacht. Wel leuk om Archbishop Sentamu nu eens in levende lijve te zien. Mijn buurvrouw: he is a lovely man, very friendly. He livens things up, we are very happy to have him”.

Om 2 uur die zondagmiddag toga’s aan en weer repeteren, want om 4 uur zou de Evensong zijn. Weer goed gezongen: nu Stainer Magnificat en Nunc Dimitis in E flat en “I saw the Lord”, ook van Stainer. Het klonk geweldig, ook onze solisten waren goed, wij vonden het een geweldige ervaring.
Ook vanuit de kathedraal kwamen tevreden geluiden. Wij werden bedankt: “Come back again” wat we graag zullen doen.

Daarna dezelfde “georganiseerde chaos” van gisteren want de Park Inn mensen moesten hun meegebrachte bagage in de bus laden. Ik neem aan dat iedereen ondanks alles goed is thuisgekomen en tevreden is over de Yorkreis. Bijzonder was dat we 2 jongenssopranen erbij
hadden die hun partij goed konden zingen. Wel een prestatie!

Hulde aan Geke en Sjouke die de reis en het programma zo goed hadden voorbereid en georganiseerd.Het was zeer de moeite waard en voor herhaling vatbaar!

2008 Westminster Abbey (jaarwisseling)

Zingen in Westminster Abbey, wie wil dat nou niet? Het was dan ook geen wonder dat de inschrijving voor bepaalde partijen (bassen en alten) al snel werd gesloten; sopranen en tenoren liepen wat minder hard! Toch was er al gauw een groep van een persoon of veertig die na twee intensieve repetities in Harlingen koers zette naar Londen. De afspraak was om elkaar op Oudjaarsdag te ontmoeten aan de westkant van de Abbey om half drie ‘s middags. Daar stonden Geke en Sjouke al klaar. Ook waren ze na enig heen-en-weer onderhandelen in het bezit gekomen van de sleutel van de repetitieruimte, zodat de eerste repetitie kon beginnen: toga’s uitdelen, omkleden en zingen maar! Helaas was de groep niet meteen compleet, omdat sommige metrostellen zomaar de andere kant op bleken te rijden!

Deze eerste dag werd bepalend voor het repetitieritme van de hele week: eerst een flinke repetitie in de choirschool en daarna in toga in de koorbanken. Daar maakten we kennis met de grote vaardigheid van de jonge organist, die alle stukken van een uitgekiende en mooi geregistreerde begeleiding voorzag. Op deze manier werden we extra enthousiast en was de eerste Evensong al gauw een feit. Weliswaar was het even wennen, want ook in deze kerk heeft men een eigen beleid ten aanzien van de processie, het buigen en de blessing, maar na een paar dagen waren deze zaken routine geworden.

Bij de veelzijdige activiteiten van de stichting Schola Liturgica hoort ook het reserveren van hotelruimte voor degenen die dat wensen. Ook deze keer kwamen we niet bedrogen uit: een stemmig hotel in de diplomatenwijk Kensington was voor ruim tien koorleden met hun aanhang de plaats van overnachting, (tijdig!) ontbijt en last but not least aangename gesprekken. Het bleek dat verschillende deelnemers gemeenschappelijke kennissen en vrienden hadden, maar ook gemeenschappelijke bezigheden in het kerkelijke circuit. Uiteraard is dat niet echt een wonder, maar het bleek een aanzet tot menige diepgaande gedachtewisseling. De nabijgelegen pub met de toepasselijke naam Prince of Wales bood een uitstekende ambiance voor een goede pint en desgewenst dito maaltijd.

Westminster Abbey Oudjaarsavond in Londen betekent: op naar Trafalgar Square. Helaas waren er meer mensen op dat idee gekomen, dus het was al om een uur of 10 behoorlijk druk in de binnenstad. Het centrum was afgezet voor autoverkeer en grote menigten liepen gemoedelijk naar een mooie plaats om het vuurwerk te kunnen zien. Voor belangstellenden werden vele snuisterijen verkocht die de stemming moesten verhogen, waaronder fluitjes die zich in een hoorbare populariteit mochten verheugen. Vuurwerk afsteken is in Groot-Brittannie niet weggelegd voor de doorsnee burger; zeker in de nacht van Oud en Nieuw wordt van overheidswege voor een mooi spektakel gezorgd. Vanaf het plein bij de Abbey was er een prachtig uitzicht op het vuurwerk, dat vrijwel gelijktijdig met de slagen van Big Ben tot ontploffing kwam.

Als dank voor het aangenaam verpozen werd aangekondigd dat het metroverkeer tot half vijf ‘s morgens gratis zou zijn. Uiteraard maakte daarvan velen gebruik, want na het vuurwerk was er weinig te beleven: alle pubs waren en bleven dicht. Ook de overige horecagelegenheden hielden hun deuren angstvallig gesloten voor nieuwe gasten.

Deze avond was slechts een van de vele vormen van vermaak die zich aandienen in deze wereldstad. Op de overige dagen kon ieder de vrije tijd optimaal besteden in musea, kerken, theaters of bioscoop en dat was natuurlijk mooi meegenomen. Maar eigenlijk kwamen we om bij te dragen aan de eeuwenoude traditie van de Engelse kerkmuziek, waarvan de dagelijkse Evensong een wezenlijk onderdeel is. We zongen niet alleen in Westminster, maar ook twee keer in de kathedraal van Southwark, waar het allemaal wat gemoedelijker is dan in de Abbey.

Aparte vermelding verdient Katherine Dienes, die bereid was gevonden om midden in haar verhuizing van Warwick naar Guildford de Schola te begeleiden op het orgel van Southwark. Zoals wel vaker het geval is geweest, vloog deze week om. Net als je gewend bent aan de dagindeling met repetitie en uitvoering van mooie muziek, is het moment van vertrek alweer daar. Dus de eerste week weer aan het werk in Nederland ging onder prettige begeleiding van de klanken van Wood, Stanford, Clucas, Byrd en al die anderen in het hoofd.

2009 Wakefield (jongerenproject)

In het (lange) weekend na Hemelvaartsdag (21 – 25 mei) is een select gezelschap jonge zangers naar Wakefield getogen om de kathedraal van Wakefield gedurende de ‘half term’ te vullen met koorzang. Mattijs roerde de toetsen: dit tot groot genoegen van de locals.

Op donderdagavond 21 mei, Hemelvaartsdag, zijn we met een viertal auto’s richting Europoort vertrokken om aldaar de nachtboot naar Hull te nemen. We sliepen met z’n allen op de boot, alwaar naast de befaamde ballenbak ook een entertainer was die op zijn manier heel goed op z’n versterkte gitaar kon spelen zonder dat z’n gitaar was ingeplugd in de versterker. Deze leugen en bedrog hadden we algauw gezien en zijn daarom ook behoorlijk op tijd naar onze hutten getogen om ons de volgende ochtend weer fris en fruitig aan het Britse te kunnen overgeven.
Wakefield is gelegen in het noorden van Engeland, onder de rook van Leeds. Slechts een krappe anderhalf uur rijden vanaf Hull is dit stadje gelegen. Onze camping bevond zich op ongeveer 20 minuten rijden, aan de Woolley Edge Lane. Alle Tomtomtechnologie ten spijt hadden we die camping, welke wel zeer landelijk gelegen was, pas na een poosje gevonden. Na enig misverstand over de aan te komen datum (de beheerder dacht dat we een dag later zouden komen) uit de weg te hebben geholpen, hebben we ons tentenkamp opgeslagen (zie foto’s voor het resultaat). Een nieuw onderdeel van het tentenarsenaal is de tipi: deze heeft zeer goed dienst gedaan als gezellig onderkomen als het ‘s avonds toch echt koud begon te worden: het was per slot van rekening nog ‘maar’ eind mei.

De tenten stonden algauw, en toen vertrokken we richting de kathedraal, omdat we daar werden opgewacht voor het bijwonen van een repetitie van het boys choir, met daaraansluitend een ‘party’. Kosten noch moeiten waren gespaard om het ons als gasten naar de zin te maken. Van mini-twixjes tot stukjes pizza: er was geen nee te koop. We waren met z’n allen zo vol dat we het avondeten voor gezien hielden, maar zijn nog wel even de pub ingegaan waar Peter (een zanger die de taak op zich had genomen om ons een beetje rond te leiden in Wakefield) ons gebracht had. En dat was niet de laatste keer dat we in de pub te vinden zijn geweest. Overigens hebben we heel het weekend nog kunnen genieten van de taarten en cakes die voor ons gebakken waren!
De volgende dag (zaterdag) gingen we dan echt van start. De kathedraal is gelegen in het centrum van Wakefield. Het winkelend publiek loopt langs de kathedraal, en voorbijgangers kunnen op de trappenrijkdom die aan de westkant van de kathedraal te vinden was neervlijen om van de zon te genieten. De coffee-to-go-binnen-handbereik maakt het verblijf aldaar helemaal af. De Kathedraal is ruim 1000 jaar oud, en is in de 19e eeuw gerenoveerd. De toren dateert uit de 15e eeuw, en is met z’n 75 meter de langste die er in Yorkshire te vinden is. In het koor was veel ruimte voor ons om te staan: uiteraard had dit ook te maken met ons geringe aantal zangers, maar toch was het fijn om de ruimte te hebben. De clergy was zeer vriendelijk, en vertelde ons in alle rust hoe we moesten lopen en wanneer er wel en niet geknikt moest worden.
De eerste dienst ging goed: zelfs het gemaledijde moment na het credo waarop direct de responses moeten worden ingezet kwam voor (bijna) niemand meer als een verrassing. De kop was eraf, en Sjouke was tevreden. Die dag hebben we alvast een deel van de eucharist voor de volgende dag (de zondag dus) doorgenomen.

De mis blijft altijd een stuk waar je goed moet blijven opletten, dus het is van belang dat dat er goed in zit. Dit was (naar mijn idee) het geval, wat voor wat meer rust zorgde om van ons welverdiende biertje in de ‘stampub’ te gaan genieten.
Zondag was het weer vroeg opstaan: op de camping was er, tegelijkertijd met ons, een groep scouts. Met twee douches voor de mannen en twee douches voor de vrouwen (op dubieuze wijze in 1 ruimte geplaatst met de toiletten en verrassend genoeg als een soort duo-douche geplaatst, waardoor je altijd gezelschap had tijdens het douchen) was het dringen, maar we waren al op tijd op weg naar de kathedraal. Even vlug de eucharist doornemen, en toen was het alweer tijd om in donkerblauw gekleed de banken te betreden. Ook de eucharist ging goed. Het ‘Verily, verily’ van Tallis (gezongen na de communie) dat we in de kapel achter het altaar zongen (waar de acoustiek op een mooie wijze doortrok naar de rest van de kathedraal) schijnt erg mooi te hebben geklonken.
Daarna hadden we tijd om van de zon te gaan genieten, want het was werkelijk prachtig weer. Om 4 uur ‘s middags zouden we de laatste dienst (de evensong) gaan zingen, die normaliter om half 7 ‘s avonds werd gehouden. Op speciaal verzoek was de dienst verplaatst, maar door een miscommunicatie was de kathedraal aan alle kanten op slot op het moment dat wij weer wilden gaan repeteren. Een hoop (bel)minuten en ergernis verder, ging vlak voordat de evensong begon de kathedraal open. Het gevolg was dus dat we zo’n beetje a prima vista de evensong hebben gezongen.Iedereen was volledig geconcentreerd, en zelfs toen konden we terugkijken op een mooie dienst. Chapeau voor Sjouke die z’n kalmte zeer goed wist te bewaren! Naast alle excuses van de clergy werden we van harte uitgenodigd om vooral nog een keer terug te komen.
De volgende dag (maandag) was een vrije dag. Zondagavond waren al een paar zangers teruggegaan naar Nederland (waaronder ondergetekende), maar de rest van de groep heeft nog een dagdeel in het prachtige York mogen doorbrengen. Voor sommige bekend grondgebied, maar voor anderen vast een te kort bezoek om al het moois daar te kunnen aanschouwen. De nachtboot naar huis is eigenlijk niet leuk (dezelfde entertainer met hetzelfde repertoire als de heenreis in exact dezelfde volgorde), maar is toch nog wel een beetje vakantie. Zodra het saaie industriegebied van de Maasvlakte weer in je voorruit opdoemt is het echt uit met de pret.

Gelukkig kun je, al mijmerend, terugkijken op een heerlijk weekend met mooie muziek, goed gezelschap en heerlijk weer. Ondertussen wordt er in de wandelgangen al gespeculeerd over het volgende jongerenproject: Bristol 2010!

2010 St Paul’s (jaarwisseling)

Na 2 studiezaterdagen en een indrukwekkende periode van ongekend winterweer was het dan zover: we konden op weg naar London! Een deel van de zangers was er al, maar het grootste deel van de deelnemers en de broodnodige supporters togen op derde kerstdag via nachtboot of kanaaltunneltrein richting het o zo geliefde Engeland.

Ook bij de Stena Line weet men van wanten: reeds vroeg in de ochtend werden we van onze hutbedjes gelicht door een slecht Engelssprekende Hollander die wat aankondigingen deed door een slecht en krakend omroepsysteem. Gelukkig stond in Harwich een bekend gezicht met een grote bus op ons te wachten, die ons in een krappe 2 uur naar Liverpool Street reed. Daar wachtte Maarten ons op om ons naar de Travelodge te begeleiden, waar we de dagen zouden vertoeven.
Het voordeel van vroeg opstaan is wel dat je dan nog een flinke dag voor de boeg hebt, dus daar hebben we dan ook gretig gebruik van gemaakt. Omdat het maandag was, waren een hoop winkels, musea en andere attracties die het leven veraangenamen nog gesloten. Sjouke had daar een mooie oplossing voor gevonden om ons op tijd in de St. Pauls te verwachten. Geen overbodige luxe, want ondanks alle pracht, praal, glorie en de ontzettend aardige mensen was er nog genoeg werk te verzetten voordat we de eerste dienst konden gaan zingen.

Wat een ruimte in de koorbanken! Wegens het groot aantal zangers hadden we die ruimte ook wel nodig, maar het resultaat mocht er dan ook zeker zijn. Naar mijn bescheiden mening was de clergy na 1 dienst al blij met onze komst. Het lopen was, zoals wel vaker, wel even een onderneming, maar in de loop van de week ging dat steeds beter.
We hebben prachtige werken gezongen gedurende 5 evensongs.. Met name op Tavener (Mother of God, here I stand) is veel positieve reactie geweest. Met de dag klonken de preces en responses overtuigder, hoewel de precentor het nodig bleef vinden om bij elke volgende inzet een nieuw nootje van z’n stemvork te vragen.

We mochten ons weer verzekerd weten van prachtige begeleiding van het orgel door Mattijs. Hij weet altijd weer een mooi geheel te maken van de dienst: zijn voor- en naspelen zal menigeen zich blijven heugen!
Op dinsdag hebben we een uitgebreide ‘guided tour’ door de kathedraal gekregen, waarin we een hoop te weten zijn gekomen over dit indrukwekkende bouwwerk. Van de ‘box of whistles’ tot het tot stand komen van de architectuur: de anekdotes liegen er niet om.
Een van de leuke en opvallende dingen van deze week zingen was toch wel dat bij het uitlopen na de dienst veel meer luisteraars in de kerk zaten dan het aantal waarmee we de dienst waren begonnen.

Voor mij was het de eerste keer dat ik in hartje London de jaarwisseling mocht vieren. Wat een verschil met Nederland! Al vanaf vroeg in de avond is een groot deel van London al op straat te vinden, en al behoorlijk aangeschoten alvorens het 12 uur geworden is. Daarna was het haasten naar de pub, want als deze al open was, duurde het ook niet lang meer voor hij dicht zou gaan. Anders dan anders, maar het was geweldig om “Het vuurwerk” vanaf de kade aan de Thames te kunnen aanschouwen.
De week was snel voorbij, en zaterdagavond 2 januari was het toch echt weer tijd om richting Harwich te gaan. De sneeuw ontwend (in London heb ik geen vlokje sneeuw gezien!) was het in Nederland wel weer even confronterend om door de sneeuw te rijden.
Ik kijk met plezier terug op een fijne week vol leuke mensen, goeie gesprekken en mooie muziek. Als ik het goed begrepen heb mogen we terugkomen in de nabije toekomst. Voor wat betreft de komende jaarwisseling wordt het lastig, want dan is de Schola in het oude vertrouwde Norwich te vinden.

2008 Southwark (jongerenproject)

Afgelopen maart was het weer tijd voor het jaarlijkse jongerenproject. De term jongeren is misschien wel wat discutabel geworden. De groep laat zich nu definieren als “onder de 35”. We waren dit jaar te gast in de kathedraal van Southwark, Londen, een kleinere kathedraal aan de zuidkant van de Theems, maar nog steeds hartje Londen. Sjouke en Geke waren mee als dirigenten en Matthijs de Vreugd als organist.

Aan de ‘harde kern’, oorspronkelijk uit Harlingen en Groningen, waren veel nieuwe mensen toegevoegd; Wilfried had goed zijn best gedaan en een hele club uit Utrecht gescoord. Welkom allen!

Het grootste gedeelte van de groep kwam aan op vrijdagmiddag op de altijd gezellige scoutingcamping. Het nieuwe gedeelte met verwarmde slaapzalen en nieuwe toiletruimtes zou pas over een maand klaar zijn, dus op naar de barakken. De gouden tip over ‘muddy shoes outside’, had niet elke scout voor lief genomen, daarom eerst maar veel schoonmaakdoekjes en plastic zeiltjes gekocht, om te matrassen wat slaapbaar te maken.

Na een korte pauze wilde Sjouke meteen nog wat gaan inzingen, en muziek doornemen, wat een goed plan bleek. Daarna was er nog wat ‘vrije tijd’, die ingevuld werd met shoppen, vriendje van de trein halen, of boodschappen doen. Aangezien de groep zich al weer over Londen had verspreid, werd er in kleine groepjes gegeten. Namens Wilfried en Geke raadden we voor de volgende keer graag een Turks restaurant in de buurt van tube station Turnpike Lane aan.

volgende ochtend kwamen Nathalie, Damaris, Merlijn en Meike aan, en waren we compleet. Na een heerlijk ontbijt vertrok iedereen om nog enkele highlights van Londen te gaan bekijken. De middag stond verder in teken van de evensong, waarin we onder andere muziek van Sumsion en Goss zongen. Geke had voor die avond gereserveerd bij een pizza restaurant met uitzicht op de Saint Pauls, wat een heerlijk plan bleek. Na wat omzwervingen door de stad op zoek naar een pub, en naar lekkere snacks, vonden we elkaar weer op de camping. ‘s Avonds was het voor een aantal mensen onder ons bonte avond. Er waren allemaal lekkere drankjes en snacks en er werden de nodige raadsels gedaan, naast het altijd populaire hints.

Zondag was alweer een prachtige dag. Wie zei dat in Londen de zon niet scheen? Na een goede eucharistie viering, en een mooie evensong, was het voor sommigen al weer tijd voor een bezoek aan de pub. Anderen haastten zich naar Luton om het vliegtuig te halen. Het was weer een geslaagd weekend met een nieuwe en erg leuke groep.

Saakje

2009 Salisbury

Een lang weekend Salisbury: de moeite waard!

In het weekend van 13 februari tot en met 16 februari heeft de Ichthuscantorij o.l.v. Sjouke en Geke Bruining gezongen in Salisbury Cathedral. Het orgel werd bespeeld door Mattijs de Vreugd.

Vertrek op vrijdag de dertiende vanaf Hoek van Holland. Dat klinkt onheilspellender dan het was: mooi op tijd waren vrijwel alle deelnemers aan de reis naar Salisbury aanwezig in de vertrekhal. De enigen die er niet waren, hadden dat van tevoren aangegeven; een flinke griep had Annette geveld en anderen werden door een huwelijk in de familiekring genoodzaakt de heenreis naar Salisbury op eigen gelegenheid te maken.

Na een voorspoedige en slaaprijke zeereis arriveerden we vroeg in Harwich. Daar stond een koninklijke touringcar voor ons klaar, die ons met een korte tussenstop door een prachtig landschap naar Salisbury bracht. Restanten van de hevige sneeuwval in de afgelopen periode waren nog goed te zien. Een mooi gezicht bij de kleurrijke zonsopgang!

De aankomst in Salisbury was zo tijdig, dat nog niet alle kamers in de door Geke gereserveerde B&B al waren schoongemaakt. Dat betekende dat niet iedereen direct de koffers kon uitpakken en zich kon gaan vertreden in het aangename lenteweer.

Halverwege de middag konden we repeteren in de kathedraal. Aangezien er voor het koor alleen een vestry aanwezig is en geen repetitielokaal, zoals in andere kathedralen wel het geval is, konden we direct in toga plaatsnemen in de koorbanken. Anders dan op de repetities in Harlingen werd de psalm gediviseerd gezongen. Dat klonk goed, omdat iedereen alles kende. Tijdens de Evensong ontbrak een precentor, maar zoals te verwachten was, kon Maarten deze functie op passende wijze vervullen. Er was -gezien de vakantietijd- best veel belangstelling voor deze Evensong. Blijkbaar hoort het voor veel mensen tot het vaste patroon van het weekend om op zaterdagmiddag de kerk te bezoeken. ‘s Avonds werd er een smakelijke maaltijd geserveerd in ons onderkomen; ook de wijn was niet te versmaden!

Na een welverdiende en genoten nachtrust konden we op 15 februari aanschuiven voor een Engels ontbijt, dat we ons goed lieten smaken. Een korte wandeling in opnieuw heerlijk weer bracht ons naar de kathedraal, waar we om 9.45 u. aan de repetitie konden beginnen. Vanwege de Matins was dat eerder niet mogelijk. De repetitie bestond hoofdzakelijk uit het doornemen van de orde van dienst, waardoor het inzingen in korte tijd moest gebeuren.

Organist Mattijs de Vreugd speelde voorafgaande aan de Eucharist vrolijke muziek in de sfeer van de kleine orgelsolomesse van Haydn die op het programma stond. Tijdens de dienst kwam deze compositie goed tot zijn recht. Er werd zorgvuldig gezongen en inspirerend gedirigeerd (eigenlijk andersom, natuurlijk!). Achteraf had men het Benedictus gemist, maar het Ave verum van Elgar maakte weer veel goed.

Opvallend was dat de lezingen van deze zondag al waren gelezen tijdens de Evensong van de zaterdag. Dat viel onder de noemer preparation. De mooie combinatie van een gedeelte uit de Kolossenzenbrief en het magistrale begin van het Johannesevangelie werd in de preek uitgelegd als vorm van complementariteit: de goddelijke en de menselijke natuur van Jezus volgens de 4e eeuwse concilies allebei 100%: mysterie!- vormen een goede balans. Anders dan een week of acht eerder (Chichester) lag het accent in de prediking niet op de gevolgen van de economische crisis en hoe men daarmee kan omgaan.

De koffie na de Eucharist werd geserveerd in het chapterhouse. Hoewel men in deze kathedraal in muzikaal opzicht wel wat gewend is, waren de complimenten niet van de lucht!

Krap anderhalf uur was beschikbaar voor de lunch, maar dankzij het grote aantal restauratieve voorzieningen in de directe omgeving van de kathedraal was iedereen toch weer tijdig en verkwikt terug. We konden nog net getuige zijn van het slot van een doopdienst die rond de grote doopvont met stromend water werd gevierd.

Na afloop speelde de kathedrale organist ‘stemmige’ muziek, die normaal gesproken te beluisteren valt bij een draaiorgel. Veel aanwezigen moesten zich bedwingen om niet een polonaise te gaan lopen door de kerk! De repetitie werd gebruikt om nog wat kleine ongerechtigheden weg te werken in de Preces and responses; de overige composities die op het programma stonden (o.a. Dyson) konden in alle rust worden doorgenomen, zodat er tijdens de Evensong voluit gezongen kon worden. Ook in deze goed bezochte dienst kwam naar aanleiding van Genesis 2 de complementariteit goddelijk-menselijk aan de orde, zodat qua gedachtegoed de cirkel van dit weekend rond was.

Helaas bekroop ons bij het verlaten van de kathedraal het bekende gevoel “is het nu alweer afgelopen?”. Dat is een goed teken met het oog op komende projecten. De maandag, laatste dag van deze toernee, was vrij. Dus volop gelegenheid om nog wat van deze mooie stad te bekijken en vruchten van de uitverkoop te plukken.

Om een uur of vier stond de bus weer klaar, die ervoor zorgde dat we allemaal op tijd weer bij de boot aankwamen. De volgende ochtend ontwaakten we in Nederlandse wateren bij druilerig weer. We waren weer thuis! Het was een inspirerend en tegelijkertijd ontspannend weekend!

Ton Tromp

2009 Rochester en Canterbury (zomerproject)

Voor veel mensen is Groot-Brittannië het mekka van de koorzang. Het land kent een eeuwenoude traditie rondom de Anglicaanse kathedralen, waarvan er over Engeland, Wales en Noord-Ierland verspreid maar liefst 61 zijn. In die Engelse kathedralen wordt al eeuwen lang onafgebroken elke dag God lofgezongen. Door de koren die aan de kathedralen verbonden zijn. En als die met vakantie zijn door gastkoren uit binnen- en buitenland. Ook uit Friesland.

Sjouke en Geke Bruining uit Arum zijn sinds lange tijd gegrepen door de Anglicaanse koortraditie. Zij vormen de drijvende krachten achter de Stichting Schola Liturgica en de bijbehorende website zingeninengeland.nl. Onder hun leiding reizen een aantal keren per jaar groepen koorzangers de Noordzee over om diensten in Anglicaanse kathedralen te verzorgen.

“Het is voor ons een hele ontdekkingsreis geweest. We ontdekten het verschijnsel van de gezongen kerkdiensten, zoals de dagelijkse Evensong, voor het eerst in Canterbury. Eerst al die indrukwekkende kathedraal, en dan die muziek waar je stil van wordt. We zijn verschillende keren teruggegaan en een tijdlang dachten we dat die dagelijkse diensten er alleen in Canterbury waren. Tot we er op een gegeven moment achter kwamen dat er tientallen kathedralen in Engeland zijn die elke dag een Evensong hebben.”
Een van de bijzondere dingen van de Evensongs zijn de doorgaande bijbellezingen. Marion Klapwijk ging jarenlang op fietsvakantie naar Engeland, met haar zus en nog wat vriendinnen. Als ze aan het eind van de middag in een stad aankwamen was een bezoek aan de kathedraal al snel een gewoonte. “En als we dan de volgende dag weer doorfietsten en we kwamen in een volgende stad terecht, dan konden we in de Evensong gewoon het vervolg horen van het bijbelverhaal dat de dag ervoor in de vorige kathedraal gelezen was.” Deze zomer zong Marion voor het eerst zelf mee. “Een bijzondere ervaring. Je stapt in een eeuwenlange traditie, die nog echt leeft.”

Bandjes
Sjouke Bruining en zijn vrouw Geke begonnen met hun Ichtuscantorij in Harlingen met een zekere regelmaat Evensongs te organiseren, een aantal malen per jaar op zondagmiddagen. Die traditie duurt nog altijd voort. Maar daar bleef het niet bij.
“Aan de kathedralen in Londen, Canterbury en al die andere plaatsen zijn koorscholen verbonden. Op die scholen krijgen jongens een zeer gedegen muzikale opleiding. Onderdeel daarvan is het zingen in de kerkdiensten, doordeweeks en zondags. Maar die jongens hebben natuurlijk ook schoolvakantie, en de diensten moeten wel doorgaan. Daarom komen in de zomervakanties, maar bijvoorbeeld ook rond Oud en Nieuw, koren van elders de honneurs waarnemen.” Begrijpelijk dat de Bruinings begonnen na te denken over de mogelijkheid om met hun Harlinger cantorij ook in Engeland te gaan zingen. “Solliciteren doe je dan door een brief met (toen nog) casettebandje toe te sturen. Dat leidde eerst nog tot beleefde afwijzingen. Maar in de loop van de jaren zijn we toch zo gegroeid dat we ons een vaste plek hebben kunnen verwerven.” Zo werd de afgelopen zomer gezongen in Rochester, dat in een eerder stadium nog afwijzend reageerde op een bandopname, maar inmiddels het koor dat Sjouke en Geke voor de Engeland-reizen oprichtte, de Schola Liturgica, zelf uitnodigde.
Inmiddels is het Arumse echtpaar dan ook een geregelde gast in een flink aantal kathedralen. “We gaan inmiddels elke zomer. Het ene jaar met onze Ichthuscantorij, het andere jaar met een gelegenheidskoor onder de vlag van de Schola Liturgica. En daarnaast dan nog op verschillende andere tijdstippen.” De zangers komen uit het hele land. Voor een week zingen in de zomer wordt een keer of zes à zeven in Harlingen gerepeteerd. Een van de koorleden kwam daarvoor uit Middelburg. Zij woonde hemelsbreed dichter bij Canterbury, waar de Schola deze zomer een week zong, dan bij Harlingen…
“Canterbury is nog steeds heel bijzonder. Dat is de hoofdkerk van de hele Anglicaanse gemeenschap en het is altijd weer een indrukwekkende ruimte. Bovendien is het qua reistijd ook goed te doen. Want dat reizen komt er natuurlijk wel altijd bij. Voor sommigen juist ook een pluspunt. Je gaat toch een beetje van zo’n land houden,” aldus Sjouke Bruining.

Lofzangen
Hoe ziet een koordag er nu uit tijdens zo’n week? Geke Bruining: “De doordeweekse diensten zijn eind van de middag, in Canterbury om half zes. Tegen vieren verzamelen we ons in een ruimte die bestemd is voor de koorleden (de namen van de koorknapen staan bij de haken van de koorkleding), en vervolgens wordt er in het koor van de kerk gerepeteerd. Vaste onderdelen van elke dienst zijn de Lofzangen van Simeon en die van Maria, het Nunc Dimittis en het Magnificat. Daarvoor wordt telkens een zetting van een andere componist gebruikt. Verder zingen we de vaste vragen en antwoorden tussen de voorzanger en de ‘gemeente’ (vertegenwoordigd door het koor). Het koor kiest voor elke dienst dan nog een vrij geestelijk werk, het zogenaamde ‘anthem’. En de dienst wordt dan afgesloten met een gezang dat ook door de gemeente wordt meegezongen.” Dat gezang zingt het koor meerstemmig mee, maar het laatste couplet wordt door iedereen eenstemmig gezongen, wat altijd weer een bijzonder effect geeft. Tussen de vaste muzikale onderdelen door wordt uit de Bijbel gelezen en gebeden.
De zondagen zijn meestal erg drukke en volle dagen. In sommige kathedralen zing je dan drie diensten, wat betekent dat de koorleden van ‘s ochtends half negen tot het eind van de middag in touw zijn, met een paar uurtjes of soms nog niet eens lunchpauze. “Maar iedereen heeft dat er graag voor over. Vanwege de muziek, maar ook om de traditie gaande te houden, en voor velen ten diepste ook tot eer van God. Die lofzang staat in de Anglicaanse diensten duidelijk centraal. Daarom gaan de diensten ook van dag tot dag door, ook al komt er maar een handjevol mensen opdagen. In een kathedraal als die van Canterbury zijn de rijen altijd wel gevuld, op andere plaatsen zijn er soms maar enkelingen, zeker als je meegereisde echtgenoten of vrienden ervan aftrekt. Overigens is in de afgelopen jaren duidelijk te zien dat de bezoekersaantallen tijdens de zondagse diensten toenemen. Dat wijzen onderzoekscijfers ook uit. Met name de hoofddiensten met avondmaalsviering worden goed bezocht.”

Uitwisseling
Al met al hebben de Bruinings en hun zangers al op heel wat plaatsen gezongen. Alleen dit jaar al in Canterbury, Rochester, Wakefield, Salisbury en Winchester. En er zijn projecten genoeg: eind oktober/begin november in Belfast, rond de jaarwisseling in St. Paul’s Cathedral in Londen, en volgend voorjaar in Bristol en York.
Inmiddels zijn de banden met Engeland zo hecht geworden dat er regelmatig reizen in de omgekeerde richting worden gemaakt. Geke Bruining: “We hebben al verschillende kathedrale koren in Harlingen en op andere plaatsen in Nederland gehad. Daar is een duidelijk publiek voor.” Volgende week komt het koor van Westminster School in Londen naar Friesland (zie kader). Zo draagt de Stichting Schola Liturgica bij aan het levend houden van een lange traditie, voor zangers en voor luisteraars.

Publicatie Friesch dagblad (september 2009)